Γαστροστομία λέγεται η εισαγωγή σωλήνα που περνάει το δέρμα της κοιλιάς και τους ιστούς που βρίσκονται ακριβώς κάτω από αυτό και φθάνει στο εσωτερικό του στομάχου. Η διαδρομή αυτή είναι συνήθως 2-3 εκατοστά και κυρίως εξαρτάται από την ποσότητα του λίπους που βρίσκεται τοπικά.

 

Η γαστροστομία τοποθετείται με δύο μεθόδους:
•    Την ανοικτή (παλαιότερη μέθοδος που εφαρμοζόταν στο χειρουργείο με μία μικρή τομή, κατά την οποία αποκαλύπτεται το τοίχωμα του στομάχου, εισάγεται ο καθετήρας και στη συνέχεια κλείνεται η μικρή τομή με ράμματα).
•    Την κλειστή (σύγχρονη μέθοδος, δεν χρειάζεται χειρουργείο, γίνεται σε γαστρεντερολογικό εργαστήριο).

Σήμερα εφαρμόζεται στις περισσότερες περιπτώσεις η κλειστή αναίμακτη μέθοδος, καθώς δεν απαιτεί χειρουργείο ή γενική αναισθησία, γίνεται σε γαστρεντερολογικό εργαστήριο κατά τη διάρκεια γαστροσκόπησης. Η τοποθέτηση είναι απλή, διαρκεί λίγα μόνο λεπτά και ο ασθενής επιστρέφει αμέσως στο σπίτι του. Μπορείτε να δείτε αναλυτικά όλη τη διαδικασία τοποθέτησης με φωτογραφίες σε κάθε στάδιο στη σχετική ιστοσελίδα του ιατρικού μας site: http://www.iatroi.com.gr, πατώντας εδώ: Γαστροστομία.

Η γαστροστομία είναι ιδεώδης μέθοδος σίτισης ασθενών που έχουν αδυναμία ή δυσκολία στην κατάποση.

Θυμίζουμε πως η τροφή που κατεβαίνει από το στόμα κατευθυνόμενη προς το στομάχι, περνάει από ένα «σταυροδρόμι» που λέγεται φάρυγγας. Εκεί χωρίζεται η αναπνευστική και η πεπτική οδός. Κατά τη διαδικασία της κατάποσης, ένα καπάκι που λέγεται επιγλωττίδα κινείται ταχύτατα προς τα πίσω και κάτω και φράζει ερμητικά την αναπνευστική οδό. Έτσι η τροφή οδηγείται προς τα πίσω μέσα στον οισοφάγο, διά του οποίου κατεβαίνει στο στομάχι.

Η κορυφή της επιγλωττίδας είναι ορατή σε μερικά άτομα στο βάθος του λαιμού πίσω από τη γλώσσα, όταν ανοίξουν καλά το στόμα.

Όμως όταν υπάρχουν νευρολογικά προβλήματα (εγκεφαλικό επεισόδιο, άνοια, Parkinson κ.λπ.), οι λεπτοί μυς που κλείνουν την επιγλωττίδα δεν συντονίζονται, δεν είναι τόσο σβέλτοι και δεν έχουν την ίδια δύναμη από κάθε πλευρά. Αποτέλεσμα είναι η επιγλωττίδα να μη κλείνει καλά και μέρος της τροφής και των υγρών που πίνει ο ασθενής να πηγαίνουν στους πνεύμονες.

Αυτό δεν γίνεται εύκολα και άμεσα αντιληπτό, μερικές φορές ο ασθενής μπορεί να βήξει λίγο κατά τη διάρκεια της σίτισης, άλλοτε όμως όχι. Έτσι μικροποσότητες τροφών πηγαίνουν στους πνεύμονες και προκαλούν χρόνια νοσηρότητα, που συνήθως αποδίδεται στα γηρατειά και τα υπόλοιπα προβλήματα του ασθενούς.

Η γαστροστομία είναι μια ασφαλής μέθοδος σίτισης, άριστα αποδεκτή από τον ασθενή και εύκολη στη χρήση από τους οικείους και τους φροντιστές του. Ο ασθενής δεν ενοχλείται καθόλου, καθώς το δέρμα της κοιλιάς έχει μικρή αισθητικότητα. Μέσα από το σωλήνα της γαστροστομίας μπορούν να χορηγούνται όλα τα φάρμακα, νερό, υγρές και πολτοποιημένες στερεές τροφές. Μπορούν επίσης να χορηγούνται συμπληρώματα διατροφής ή ακόμη και διαλύματα εντερικής σίτισης που υποκαθιστούν πλήρως την τροφή, καθώς έχουν όλα τα απαραίτητα συστατικά που χρειάζεται ένας οργανισμός, στις ιδεώδεις αναλογίες.

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ:

Τι γίνεται αν ο ασθενής που δεν «καταλαβαίνει» τραβήξει το σωληνάκι;

Αυτό καλό είναι να μη συμβεί την πρώτη εβδομάδα από την τοποθέτηση. Μετά από μία εβδομάδα έχει δημιουργηθεί ένας φυσικός σωλήνας που δεν έχει κανένα πρόβλημα. Αν ο ασθενής κάποια στιγμή τραβήξει το σωληνάκι και το βγάλει, η επανατοποθέτησή του είναι πανεύκολη, ακόμη και από τους οικείους, αρκεί κάποιος να τους έχει δείξει τη διαδικασία μία φορά.

Συνήθως οι ασθενείς δεν τραβούν αυτό το σωληνάκι, διότι, όπως είπαμε, βρίσκεται σε περιοχή χαμηλής αισθητικότητας και έτσι δεν ενοχλεί. Τα σωληνάκια που συχνά τραβούν οι ασθενείς είναι ο ρινογαστρικός καθετήρας (Levin) και ο ουροκαθετήρας, επειδή τόσο η μύτη όσο και τα γεννητικά όργανα είναι υψηλής αισθητικότητας και κάθε ξένο σώμα στην περιοχή, είναι ενοχλητικό.

Υπάρχει κίνδυνος μολύνσεων; Πως γίνεται το λουτρό καθαριότητας;

Δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος μολύνσεως. Κατά το λουτρό καθαριότητας πλένετε την είσοδο της γαστροστομίας, όπως την είσοδο κάθε φυσικής κοιλότητας του σώματος (π.χ. λουτρό της περιγεννητικής περιοχής).

Η σίτιση μέσω γαστροστομίας πρέπει να γίνεται με αποστειρωμένα μέσα;

Όχι. Εφαρμόζεται απλή καθαριότητα όπως αυτή που εφαρμόζεται στα πιάτα, τα ποτήρια και τα μαχαιροπήρουνα που βάζουμε στο τραπέζι.

Η γαστροστομία είναι μόνιμη;

Όχι. Αν κάποια στιγμή αποφασίσουμε πως δεν τη χρειαζόμαστε άλλο, απλά την αφαιρούμε και μέσα σε 24 ώρες το στόμιο κλείνει μόνο του (όπως περίπου κλείνουν οι τρύπες των αυτιών αν για ένα διάστημα δεν τοποθετηθεί σκουλαρίκι).

Από το στόμα ο ασθενής δεν θα τρώει τίποτε;

Δεν χρειάζεται. Όλα τα απαραίτητα συστατικά (νερό, τροφή, φάρμακα) μπορούν να χορηγούνται από το σωλήνα. Όμως σημαντικό είναι να δίνετε μικρές ποσότητες ευχάριστων γεύσεων στο στόμα του ασθενούς, ώστε να του παρέχετε την απόλαυση αυτών των γεύσεων. Επιλέξτε γεύσεις που του άρεσαν πολύ (π.χ. παγωτό, σοκολάτα, κρασί, καφέ, ούζο) και δίνετέ τα στη μύτη του κουταλιού. Οι πολύ μικρές αυτές ποσότητες είναι αρκετές για να δώσουν την ευχαρίστηση της γεύσης, είναι όμως ασήμαντες για να βλάψουν και ανίκανες να προκαλέσουν εισρόφηση στους πνεύμονες.

Ο ασθενής θα νιώθει καταδικασμένος να μην τρώει;

Όχι αν του παρέχονται από τη γαστροστομία αρκετές ποσότητες θρεπτικών συστατικών, ώστε να μην πεινάει. Είναι ο ίδιος λόγος για τον οποίο δεν ζηλεύουμε τους άλλους που τρώνε, όταν εμείς έχουμε χορτάσει. Μπορεί όμως να ζηλέψουμε κάτι ελκυστικό και τότε, ακόμη και αν δεν πεινάμε, θα βάλουμε στο στόμα μας μια μικρή ποσότητα μόνο για δοκιμή. Γι αυτό είπαμε προηγουμένως ότι καλό είναι να δίνουμε στον ασθενή να «δοκιμάζει» φαγητά, γλυκά και ποτά που του αρέσουν σε πολύ μικρές ποσότητες.

Με τη γαστροστομία αποκλείονται τελείως οι εισροφήσεις;

Όχι. Μειώνεται όμως σημαντικά η πιθανότητα εισρόφησης. Το στομάχι όπως είναι γνωστό, έχει δύο στόμια: την είσοδο από τον οισοφάγο και την έξοδο προς το έντερο. Πάντα υπάρχει το ενδεχόμενο των «αναγωγών», δηλαδή παλινδρόμηση τροφής προς τον οισοφάγο.

Πρόκειται για φαινόμενο που συμβαίνει συχνά και σε όλα τα φυσιολογικά άτομα. Ένα φυσιολογικό άτομο έχει την ικανότητα να αντιδράσει σε μια αναγωγή και να ξανακαταπιεί το περιεχόμενο που έχει ανέβει προς το λαιμό, να πιεί λίγο νερό να ξεπλύνει τον οισοφάγο από τα όξινα υγρά που προκαλούν κάψιμο και, σε περίπτωση μικρής εισρόφησης, να βήξει έντονα για να απομακρύνει το περιεχόμενο που έχει εισέλθει στην τραχεία.

Οι ασθενείς στους οποίους τοποθετούνται γαστροστομίες, συνήθως δεν έχουν τη δύναμη να αντιδράσουν έτσι. Περιορίζονται οι πιθανότητες εισρόφησης με μικρά και συχνά γεύματα. Συχνά συνιστάται να σιτίζεται ο ασθενής ημικαθιστός και να παραμένει σε αυτή τη στάση 2-3 ώρες μετά τη σίτιση, έχει όμως αμφισβητηθεί η αποτελεσματικότητα αυτού του μέτρου.

Ως συμπέρασμα πρέπει να κρατήσουμε πως, ακόμη και αν η πιθανότητα εισρόφησης δεν εξαλείφεται με τη γαστροστομία, σίγουρα γίνεται πολύ μικρότερη σε σχέση με την κανονική σίτιση από το στόμα ενός ατόμου με νευρολογικά προβλήματα.

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ;

Όταν ο ασθενής σιτίζεται τεχνητά (γαστροτομία ή Levin), δεν αποφασίζει μόνος του πότε θα φάει και θα πιει και πότε όχι. Αυτό του στερεί την άμυνα να μην φάει όποτε αισθάνεται το στομάχι του «βαρύ». Είναι εύκολα κατανοητό πως αν οι φροντιστές χορηγούν αδιακρίτως σταθερές ποσότητες υγρών και τροφής θεωρώντας δεδομένο πως το στομάχι έχει χωνέψει τα προηγούμενα, υπάρχει ο κίνδυνος να προκληθεί εμετός με κίνδυνο μαζικής εισρόφησης στους πνεύμονες. Για να προληφθεί μια τέτοια κατάσταση, ΠΡΙΝ χορηγήσετε οποιαδήποτε ποσότητα υγρών η τροφής από σωλήνα σίτισης (αδιάφορο αν πρόκειται για Levin ή γαστροστομία), ΑΝΑΡΡΟΦΗΣΤΕ ΠΡΩΤΑ με τη σύριγγα για να ελέγξετε το περιεχόμενο του στομάχου. Υπάρχουν οι εξής περιπτώσεις:

• Η σύριγγα δεν αναρροφά τίποτε. Συμπέρασμα: Το στομάχι είναι κενό και μπορεί να χορηγηθεί το προγραμματισμένο γεύμα.
• Η σύριγγα αναρροφά αέρα. Απλά τον αφαιρούμε, ότι δηλαδή γίνεται με το συνηθισμένο «ρέψιμο»
• Η σύριγγα αναρροφά μικρή ποσότητα (10-20 mL) κιτρινωπού ή πρασινοκίτρινου υγρού. Συμπέρασμα: Πρόκειται για φυσιολογική ποσότητα γαστρικού υγρού. Αντιμετωπίζουμε το στομάχι σαν να ήταν τελείως κενό.
• Η σύριγγα αναρροφά σημαντική ποσότητα (περισσότερο από 20-30 mL) τροφής. Συμπέρασμα: Το στομάχι για οποιοδήποτε λόγο ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΧΩΝΕΨΕΙ ΤΟ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΓΕΥΜΑ! Προσοχή: Μην προχωρήσετε σε νέα σίτιση. Αν έχουν περάσει περισσότερες από τρεις ώρες από το προηγούμενο γεύμα, ΑΦΑΙΡΕΣΤΕ το περιεχόμενο, πετάξτε το, δώστε λίγο νερό και αφήστε το στομάχι να ξεκουραστεί και δοκιμάστε αργότερα με μια μικρή ποσότητα.
• Η σύριγγα επιστρέφει καφέ υγρό (σαν το κατακάθι του καφέ). Πρόκειται για κατάσταση που λέγεται γαστροπληγία (όχι γαστρορραγία). Είναι παροδική παράλυση του στομάχου, λόγω της οποίας μετατρέπεται σε άτονη σακούλα που γεμίζει συνέχεια με αυτό το καφεοειδές υγρό. Μπορεί να συμβεί σε διάφορες νοσηρές καταστάσεις (π.χ. μια λοίμωξη) και είναι αναστρέψιμη. Προβείτε άμεσα στις ακόλουθες ενέργειες:
• ΑΦΑΙΡΕΣΤΕ ΟΛΟ ΤΟ ΥΓΡΟ ΚΑΙ ΠΕΤΑΞΤΕ ΤΟ
• ΜΗ ΧΟΡΗΓΗΣΕΤΕ ΤΡΟΦΗ
• ΣΥΝΔΕΣΤΕ ΤΟ ΣΩΛΗΝΑ (Levin ή γαστροστομία) ΜΕ ΟΥΡΟΣΥΛΛΕΚΤΗ ΓΙΑ ΣΥΝΕΧΗ ΠΑΡΟΧΕΤΕΥΣΗ
• ΚΑΛΕΣΤΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΟΡΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΩΝ (Χορηγούμε ορό για να μην αφυδατωθεί ο ασθενής, φάρμακα για να ελαττώσουμε την οξύτητα των γαστρικών υγρών, αφήνουμε του στομάχι σε συνεχή παροχέτευση και αποκαθιστούμε τη σίτιση συνήθως μετά από 2-3 μέρες, όταν το στομάχι έχει ηρεμήσει και δεν βγάζει πλέον καφεοειδή υγρά).