Το εγκεφαλικό επεισόδιο (πιο σωστά «αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο»), χαρακτηρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως μια οξεία εστιακή νευρολογική δυσλειτουργία αγγειακής αιτιολογίας, με αιφνίδια ή ταχεία εμφάνιση συμπτωμάτων, τα οποία παραμένουν για διάστημα μεγαλύτερο των 24 ωρών.
Αντίθετα το παροδικό εγκεφαλικό επεισόδιο ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο ορίζεται ως ένα παροδικό επεισόδιο νευρολογικής δυσλειτουργίας, το οποίο προκαλεί εστιακή συμπτωματολογία προερχόμενη από ισχαιμία του εγκεφάλου, με την κλινική συμπτωματολογία να διαρκεί λιγότερο από 1 ώρα και δεν υπάρχει απεικονιστική ένδειξη εμφράκτου.
Το εγκεφαλικό επεισόδιο αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς παράγοντες νοσηρότητας και θνησιμότητας στον κόσμο. Είναι η τρίτη αιτία θανάτου στις ανεπτυγμένες χώρες, μετά τη στεφανιαία νόσο και τον καρκίνο, ενώ είναι η πρώτη αιτία αναπηρίας.
Στην Ελλάδα κάθε χρόνο παρουσιάζονται περισσότερα από 30.000 κρούσματα στην ομάδα ηλικιών 45-85 ετών, αριθμός που αυξάνεται συνέχεια λόγω της αύξησης των παραγόντων κινδύνου (κάπνισμα, υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, υπερλιπιδαιμία).
Το εγκεφαλικό επεισόδιο διακρίνεται σε δύο μορφές: το ισχαιμικό και το αιμορραγικό. Το ισχαιμικό (δεν διοχετεύεται αρκετό αίμα σε μια περιοχή του εγκεφάλου) είναι το συχνότερο (80%) και δημιουργείται από την απόφραξη ενός αγγείου, συνήθως λόγω θρόμβου (πήζει το αίμα μέσα στον αυλό) ή εμβολής (πήγμα αίματος που έχει παρασυρθεί, σφηνώνει στον αυλό του μικρότερου αγγείου από το οποίο δεν χωράει να περάσει). Το αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο (ρήξη κάποιου αγγείου μέσα στον εγκέφαλο) αποτελεί το υπόλοιπο 20%.
Όταν κάποιο αγγείο του εγκεφάλου σπάσει ή βουλώσει, η περιοχή που θα αρδευόταν από αυτό, μένει χωρίς αίμα. Βέβαια το αγγειακό δίκτυο κάθε περιοχής επικοινωνεί με τα δίκτυα άλλων εγκεφαλικών αγγείων (αναστομώσεις). Έτσι, όταν καταργηθεί η αιμάτωση μιας περιοχής από το αγγείο που είναι υπεύθυνο για αυτή, μέρος της αιμάτωσης αναλαμβάνεται από άλλα αγγεία (παράπλευρη κυκλοφορία). Όμως οι αναστομώσεις δεν είναι το ίδιο πλούσιες σε όλες τις περιοχές του εγκεφάλου. Η παράπλευρη κυκλοφορία μπορεί να εξυπηρετήσει την περιφέρεια μιας εγκεφαλικής ισχαιμίας.
Με τα δεδομένα αυτά καταλαβαίνουμε πως σε κάθε εγκεφαλικό επεισόδιο έχουμε μια κεντρική ζώνη νέκρωσης και μια γύρω περιοχή μειωμένης άρδευσης. Είναι αυτονόητο ότι η κεντρική ζώνη νέκρωσης είναι μεγαλύτερη όσο κεντρικότερος είναι πάσχων αγγειακός κλάδος, όσο αραιότερο είναι το δίκτυο της παράπλευρης κυκλοφορίας και όσο περισσότερο καθυστερήσει η αιμάτωση της περιοχής (μπορεί σε κάποια κύτταρα ο οργανισμός να καταφέρει να στείλει αίμα, όταν αυτά θα είναι πια νεκρά).
Η αποφυγή οποιασδήποτε καθυστέρησης πρέπει να αποτελεί το βασικό στόχο αντιμετώπισης του εγκεφαλικού επεισοδίου.
Σε ιδεώδεις συνθήκες ο ασθενής πρέπει να μεταφέρεται ταχύτατα με ασθενοφόρο, του οποίου το πλήρωμα να είναι εκπαιδευμένο στη διαχείριση ασθενούς με εγκεφαλικό επεισόδιο, σε νοσοκομείο που να διαθέτει ειδική μονάδα αντιμετώπισης εγκεφαλικών επεισοδίων.
Η μονάδα πρέπει να βρίσκεται σε πλήρη επαγρύπνηση και να έχει ειδοποιηθεί ώστε να αναμένει τον ασθενή. Άμεσα και ταχύτατα πρέπει να γίνεται εκτίμηση από την ιατρική ομάδα της μονάδας (Παθολόγος, Νευρολόγος, Καρδιολόγος, Νευροχειρουργός) και να διεκπεραιώνεται κατά προτεραιότητα ο εργαστηριακός και απεικονιστικός έλεγχος (περιλαμβάνει αξονική και μαγνητική τομογραφία).
Κύριοι στόχοι της θεραπείας του εγκεφαλικού επεισοδίου είναι ο περιορισμός της περιοχής που θα υποστεί μη αναστρέψιμες βλάβες, η πρόληψη των επιπλοκών, η αποκατάσταση λειτουργικών διαταραχών και η πρόληψη υποτροπής.
